Geologische tijdperken

Introductie

De geschiedenis van de aarde is opgedeeld in een reeks indrukwekkende geologische tijdperken, die elk miljoenen tot zelfs miljarden jaren beslaan. Elk tijdperk vertelt zijn eigen verhaal over de evolutie van het leven, de vorming van continenten en grote veranderingen in het klimaat en de dierenwereld.

Sommige periodes stonden in het teken van een enorme groei van het leven, terwijl andere eindigden met het verdwijnen van heel veel soorten, wat de wereld voorgoed veranderde. En bij elk tijdperk horen weer andere fossielen.

Kijk hieronder maar eens hoe oud het leven op aarde eigenlijk is, en hoe bijzonder de ontwikkeling ervan is geweest.

De aarde verandert continu

In de loop van deze lange geschiedenis onderging de planeet ingrijpende veranderingen. De continenten lagen vroeger heel anders. Aan het einde van het Paleozoïcum en in het begin van het Mesozoïcum, zo'n 300 tot 200 miljoen jaar geleden, waren bijna alle landmassa's samengevoegd in één supercontinent, Pangaea. Dit beïnvloedde klimaat, zeestromen en de verspreiding van soorten. Door de beweging van tektonische platen brak Pangaea echter uiteen, waardoor nieuwe oceanen en continenten ontstonden. Deze verschuivingen hadden grote gevolgen voor het leven op aarde en droegen bij aan zowel het ontstaan van nieuwe soorten als het uitsterven van andere.

Kaart van Pangaea: één groot continent omringd door zee, met gele bergketens

Leven en fossielen door de tijd

Dezelfde tektonische krachten die Pangaea uit elkaar dreven, bleven het aardoppervlak vormen. Land en zee wisselden elkaar af: wat nu droog land is, was ooit de bodem van een oceaan. Daarom vind je soms fossielen van zeedieren hoog in bergketens of ver landinwaarts. Ook fossielen van landdieren, zoals dinosaurusbotten, kun je op onverwachte plekken vinden. Geologische veranderingen, erosie en sedimentatie hebben fossielen naar nieuwe plekken verplaatst en bewaard.

Een reis terug in de tijd

Hieronder vind je een overzicht van de geologische tijdperken, met de belangrijkste gebeurtenissen die elk tijdvak bijzonder maken. Van eencellige levensvormen tot de opkomst van dinosauriërs en uiteindelijk de mens.

Kwartair

0–2,6 miljoen jaar geleden

We leven nu in het nieuwste hoofdstuk van de geschiedenis van de aarde. Mensen zijn verschenen en hebben dorpen en steden gebouwd. Er waren ijstijden met dieren zoals mammoeten en sabeltandtijgers. Nu veranderen mensen de aarde sneller dan ooit tevoren.

Tertiair

2,6–66 miljoen jaar geleden

Toen de dinosauriërs verdwenen, kregen zoogdieren en vogels de hoofdrol. Apen ontstonden, grasvelden werden groter, en dieren zoals paarden, olifanten en mensapen verschenen in een koelere wereld.

Krijt

66–145 miljoen jaar geleden

Dinosauriërs heersten op het land en bloeiende planten verschenen. Aan het einde sloeg een enorme asteroïde in, waardoor heel veel soorten uitstierven, ook de dinosauriërs.

Jura

145–201 miljoen jaar geleden

Dinosauriërs werden steeds groter en heersten op het land. Het supercontinent Pangaea brak langzaam in stukken, en de eerste vogels verschenen. In de warme zeeën zwommen ammonieten en belemnieten.

Trias

201–252 miljoen jaar geleden

Na het grote uitsterven aan het einde van het Perm kwam het leven langzaam terug. De eerste dinosauriërs en vroegste zoogdieren verschenen. Alle continenten waren nog samengevoegd in één supercontinent, Pangaea.

Perm

252–299 miljoen jaar geleden

Het land werd steeds droger, en er kwamen nieuwe dieren bij, zoals reptielen die een beetje op zoogdieren leken. Maar aan het einde van deze tijd gebeurde er iets heel ergs: de meeste soorten planten en dieren stierven uit door enorme vulkaanuitbarstingen.

Carboon

299–359 miljoen jaar geleden

Lang geleden was de aarde bedekt met natte bossen vol reuzenvarens en grote insecten. Dieren zoals vroege amfibieën en de eerste reptielen leefden daar. Toen deze planten en bomen stierven, zakten ze weg in de modder. Na miljoenen jaren veranderden ze diep onder de grond in steenkool.

Devoon

359–419 miljoen jaar geleden

Dit staat bekend als het 'tijdperk van de vissen', omdat er heel veel verschillende soorten vissen leefden. Sommige ontwikkelden ledematen en waren de eerste dieren met een ruggengraat die aan land kropen. Bossen begonnen zich ook te verspreiden.

Siluur

419–443 miljoen jaar geleden

Na een korte maar strenge ijstijd werd het weer warmer op aarde. Vissen met echte kaken verschenen, en de eerste planten met stevige stengeltjes groeiden op het land. Kleine dieren zoals duizendpoten kropen als eerste uit het water om het land te verkennen.

Ordovicium

443–487 miljoen jaar geleden

De zeeën zaten vol met bijzondere dieren, zoals trilobieten en inktvisachtigen met lange, rechte schelpen. De eerste koraalriffen ontstonden. Sommige planten begonnen op het land te groeien. Maar aan het einde werd het heel koud door een ijstijd, en veel zeedieren stierven daardoor uit.

Cambrium

487–539 miljoen jaar geleden

In deze tijd kwamen er ineens heel veel nieuwe zeedieren. Sommige kregen een harde schaal om zich te beschermen, zoals trilobieten. Daarom noemen wetenschappers dit de 'Cambrium-explosie', een moment waarop het leven in zee supersnel veranderde.

Precambrium

539–4.600 miljoen jaar geleden

Dit was het allereerste begin van de aarde, en het duurde superlang. De aarde werd gevormd, oceanen kwamen erbij, en de eerste levensvormen zoals bacteriën leefden in het water. Langzaam kwam er zuurstof in de lucht, en helemaal aan het einde verschenen de eerste zachte, eenvoudige dieren.

Handig om te weten

Fossielen vertellen het verhaal van onze aarde, van miljoenen jaren geleden tot nu. Voordat je zelf op zoek gaat, is het slim om eerst wat basiskennis op te doen. Wat zijn fossielen eigenlijk? Uit welke tijdperken komen ze? En hoe kun je ze zelf vinden? Klik op de plaatjes hieronder en ontdek het stap voor stap.

Een overzicht van de tijdperken